الف ) دولت ؛ ب ) كارشناسان موسيقى كه متأسفانه افراد آگاه از مبانى فقهى موسيقى بين ايشان بسيار كم است ؛ ج ) عرف ؛ د ) ملاك تشخيص نفوس انسانهاى شنونده است كه به طور طبيعى بر اثر شنيدن حالات خاصى بر آنها عارض مىشود ؟ از اين روى حكم تشخيص در افراد به سبب حالت عارضه متفاوت مىشود . 15 . اگر غناى حرام شامل صوت و كلام باشد ، ملاك تشخيص محتواى نامناسب كلام چيست ؟ ( بجز اشعار هجو و لهوى كه هر عقل سليم مىتواند مفسده انگيز بودن آن را تشخيص دهد و نيز جز اشعار حماسى ، اسلامى ، ملى و عرفانى كه سودمند و هدايتگر بودن آن از ظواهر آنها پيداست ، حكم اشعار عاشقانه‌اى كه نوعا دو پهلوست ، يعنى شامل معشوق مادى و معنوى مىشود ، چيست ؟ چه بسا نيّت سراينده و شنونده در اين باب متفاوت باشد ؛ مثلا شاعر عشق الهى و آسمانى را در نظر داشته است ، ليكن مخاطب از آن برداشت عشق مادى مىكند و يا اين كه حالت صوت خواننده مىتواند آن شعر را متفاوت نشان دهد ، به گونه‌اى كه شنونده عكس مقصود شاعر را از اين نوع خواندن بفهمد ، در اين صورت حكم اشعار مشتبه چيست ؟ 16 . اگر غنا كشيدن صوت همراه با ترجيع و تحرير طربانگيز باشد ، معنى و ملاك طرب و حالت عارضه بر نفوس انسانى از ناحيهء طرب چيست ؟ 17 . آيا مىشود گفت : هر انسانى بسته به ميزان تزكيه و تربيت نفس خود ، دو گونه طرب را مىتواند به درون خود راه دهد ؟ : الف ) طرب نفسانى كه موجب غفلت انسان از خير ، صلاح ، حق و باعث كشش آدمى به سوى گناه و باطل مىشود ؛